Kat. D od 18 lat: co OSK ma napisać kursantowi o 50 km i kodzie 95

Od 3 września 2026 r. 18-latek może uzyskać kategorię D i D+E, ale tylko z pełną kwalifikacją wstępną. Potem wolno mu wykonywać przewóz na liniach regularnych w Polsce, których trasa nie przekracza 50 km. Sama kategoria D nie otwiera zawodu. Do pracy potrzebny jest aktualny wpis kodu 95. Kwalifikacja wstępna przyspieszona nie obniża wieku do 18 lat.

To ściąga komunikacyjna dla OSK z autobusem, nie porada prawna i nie gotowiec oferty pracy. We wrześniu media siedzą na okresie próbnym kategorii B. Tu chodzi o D, kod 95 i to, czego nie wolno obiecać w ofercie „autobus od 18”. Grafik floty i WORD zostawiamy w planowaniu września.

Co zmieniło się 3 września 2026 w kat. D

Zmiana siedzi w ustawie z 17 października 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1676). Ogłoszono ją 2 grudnia 2025 r. Przepisy o wieku na D weszły po 9 miesiącach, czyli 3 września 2026 r.

Nowelizacja rusza dwa miejsca naraz. Art. 9 ustawy o kierujących i art. 39a ustawy o transporcie drogowym, w brzmieniu nadanym tą nowelą, ustalają wiek do kierowania i do zatrudnienia. Jednolite teksty z 2025 r. (poz. 1226 i poz. 1490) są sprzed 3 września 2026 r. i pokazują jeszcze stary próg.

Bez kwalifikacji wstępnej próg na D i D+E zostaje przy 24 latach, z art. 8. Art. 9 ten próg obniża, ale z gwiazdkami. Gwiazdki trzeba powiedzieć kursantowi, zanim wpłaci zaliczkę, nie po egzaminie.

Wiek 18, 20 i 21 lat przy kwalifikacji wstępnej

Dla osoby, która uzyskała kwalifikację wstępną, art. 9 ust. 1 mówi wprost:

Nie obiecujcie „pełnego autobusu od 18” ani zagranicy 20-latkowi.

D1 i D1+E mają osobną ścieżkę: 18 lat i przewóz na terytorium Polski, bez limitu 50 km. Nie mieszajcie tego z pełnowymiarowym D. Kursant, który słyszy „autobus od 18”, zwykle myśli o linii miejskiej w dużym pojeździe, nie o autobusie D1 do 16 pasażerów i 8 m długości.

Sama kategoria D nie uprawnia do zawodu

Kurs kat. D uczy kierowania autobusem. Praca na linii to przewóz drogowy osób. Art. 39a wymaga kwalifikacji wstępnej albo przyspieszonej oraz braku przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych. Dokumentem, który to potwierdza przy zatrudnieniu, jest krajowe prawo jazdy albo karta kwalifikacji kierowcy z aktualnym wpisem kodu 95, zgodnie z art. 39f. Szkolenie okresowe dochodzi później, co pięć lat od świadectwa kwalifikacji.

Kod 95 nie jest naklejką szkoły. Starosta wpisuje potwierdzenie kwalifikacji do prawa jazdy. We wzorze dokumentu kod 95 oznacza posiadanie świadectwa kwalifikacji zawodowej, zgodnie z rozporządzeniem o wzorach.

Jeśli prowadzicie tylko kurs kat. D, mówcie to wprost. Nie sprzedawajcie go jako kompletu do zawodu, gdy kwalifikacji u Was nie ma. Jeśli prowadzicie oba, rozdzielcie w umowie, co jest kursem, a co kwalifikacją.

Dodatkowy warunek wydania D to spełnienie wymagań szkolenia i egzaminu określonych dla kategorii B, z art. 11 ust. 4. 18-latek bez tej ścieżki i tak nie wejdzie na D „z ulicy”.

Kwalifikacja wstępna a przyspieszona

Ustawa rozróżnia kwalifikację wstępną i kwalifikację wstępną przyspieszoną. To nie jest ten sam kurs pod inną nazwą.

Rozporządzenie z 2022 r. w § 10 liczy 280 godzin na kwalifikację wstępną i 140 godzin na przyspieszoną. Skrócony wariant nie otwiera progu 18 lat.

Art. 9 ust. 2 zostawia przy przyspieszonej minimalny wiek 21 lat na D i D+E. Art. 39a przy przyspieszonej nadal ogranicza 21-latka do linii regularnych, których trasa nie przekracza 50 km. Pełniejszy zakres przy przyspieszonej pojawia się od 23 lat.

Oferta „autobus od 18, kwalifikacja przyspieszona, szybko do pracy” jest sprzeczna z ustawą. Jeśli ktoś ma 18 lat i chce D, mówcie o pełnej kwalifikacji wstępnej, nie o skrócie.

Linia regularna, linia miejska, zagranica

Próg 18 lat nie mówi „komunikacja miejska”. Mówi o liniach regularnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, których trasa nie przekracza 50 km.

Ustawa o transporcie drogowym definiuje przewóz regularny jako publiczny przewóz osób i bagażu w określonych odstępach czasu i określonymi trasami. W praktyce często wpada w to linia miejska albo podmiejska. Test jest ustawowy. Nie jest nim hasło z oferty szkoły.

Na obniżonym progu 18 lat nie mieszczą się:

• trasa dłuższa niż 50 km,
• przewóz poza Polską,
• przewóz, który nie jest linią regularną, na przykład okazjonalny, turystyczny albo „bus na wesele”.

20 lat z kwalifikacją wstępną otwiera przewóz na terytorium Polski, nadal bez zagranicy z tego przepisu. 21 lat z kwalifikacją wstępną zdejmuje ograniczenie do Polski w art. 9. To nadal polski próg. Nie gwarantuje, że każde państwo przyjmie 21-letniego kierowcę na swojej linii. Tego OSK nie obiecuje.

Co napisać kursantowi, a czego nie obiecywać

Kursant dzwoni, bo przeczytał „autobus od 18”. Biuro potrzebuje pięciu zdań, nie eseju.

Można napisać:

1. Od 3 września 2026 r. kategoria D i D+E jest dostępna od 18 lat po pełnej kwalifikacji wstępnej.
2. Do pracy na linii potrzebny jest kod 95, nie sam plastik z kategorią D.
3. W wieku 18 lat chodzi o linie regularne w Polsce do 50 km, nie o każdą trasę i nie o zagranicę.
4. Kwalifikacja przyspieszona nie obniża wieku do 18 lat.
5. Najpierw ścieżka kategorii B, badania i kwalifikacja. Potem kurs i egzamin na D.

Nie obiecujcie:

• pracy od 18 lat w każdej zajezdni,
• zagranicy, wycieczek i charteru na obniżonym progu,
• że „przyspieszona też da radę, tylko szybciej”,
• że szkoła załatwi kod 95, jeśli prowadzicie wyłącznie kurs kat. D,
• daty startu u konkretnego przewoźnika.

Jeśli ktoś ma 17 lat i pyta o autobus, odpowiedź jest krótka: próg 18 lat liczy się od ukończonych lat, nie od „prawie osiemnastki”. Na kategorię B ma osobną rozmowę, o okresie próbnym, nie o D.

W systemie Apkadoprawka D i D+E to zwykłe kategorie przy kursancie, instruktorze i karcie pojazdu. Aplikacja nie pilnuje kodu 95, limitu 50 km ani tego, czy kwalifikację robią u Was, czy w innym ośrodku. To ma zostać w umowie i w rozmowie, nie w kalendarzu.

Krótko

Od 3 września 2026 r. „autobus od 18” znaczy: pełna kwalifikacja wstępna, kategoria D albo D+E, linie regularne w Polsce do 50 km i kod 95. W wieku 20 lat ten sam wariant obejmuje przewóz w Polsce. W wieku 21 lat art. 9 zdejmuje ograniczenie terytorialne. Sama kategoria D i kwalifikacja przyspieszona tego zestawu nie dają. To ściąga dla biura OSK. Przed zapisem kursanta szkoła sprawdza bieżący tekst ustawy, nie ofertę konkurencji.

Źródła, stan na 3 września 2026 r.:

• Dz.U. 2025 poz. 1676, art. 3 pkt 1, art. 4 pkt 6, art. 22 pkt 4
• ustawa o kierujących pojazdami, t.j. sprzed 3 IX 2026, art. 8, art. 11 ust. 4, art. 15; art. 9 w brzmieniu z poz. 1676
• ustawa o transporcie drogowym, t.j. sprzed 3 IX 2026, art. 4 definicja przewozu regularnego, art. 39f; art. 39a w brzmieniu z poz. 1676
• Dz.U. 2022 poz. 739, § 10
• Dz.U. 2025 poz. 1072, kod 95 we wzorze dokumentu